Udzielając finansowania klientom korporacyjnym banki żądają przedstawienia przez kredytobiorcę, a często także przez spółki należące do jego grupy kapitałowej, zabezpieczeń na wypadek braku spłaty zobowiązań w terminie. W artykule podsumowano typowe instrumenty rządzone polskim prawem, stosowane przez polskich oraz zagranicznych finansujących zabezpieczające ich roszczenia względem kredytobiorców korporacyjnych.
Zastaw
Zastaw może zostać ustanowiony w celu zabezpieczenia wierzytelności na rzeczach ruchomych oraz prawach zbywalnych. Polskie przepisy nie zezwalają na ustanawianie zastawu na nieruchomościach – funkcję zabezpieczenia na nieruchomości pełni hipoteka. Zastaw zapewnia zastawnikowi pierwszeństwo zaspokojenia jego wierzytelności z przedmiotu zastawu przed wierzycielami osobistymi zastawcy (również w przypadku upadłości dłużnika). W praktyce oznacza to, że, o ile dojdzie do zajęcia i zbycia przedmiotu zastawu w drodze przymusowej egzekucji, to zastawnik w pierwszej kolejności ma prawo do środków uzyskanych ze sprzedaży przedmiotu zastawu.
Są różne rodzaje zastawu, jednak największe znaczenie praktyczne mają zastaw rejestrowy i zastaw finansowy – przede wszystkim dlatego, że umożliwiają przejęcie przedmiotu zastawu na własność albo jego sprzedaż w uproszczonym trybie. Podstawą ustanowienia zastawu jest umowa pomiędzy dłużnikiem (zastawcą), oraz wierzycielem (zastawnikiem), a w przypadku zastawu rejestrowego także wpis do publicznego rejestru prowadzonego przez sąd.
W celu zabezpieczenia finansowania korporacyjnego, banki najczęściej wymagają ustanowienia odrębnych zastawów na różnych składnikach majątkowych. Typowo są to zastawy na:
- udziałach/akcjach,
- aktywach,
- rachunkach bankowych,
- znakach towarowych
Pełnomocnictwo
Niezależnie od ustanowienia zastawu z reguły finansujący żądają udzielenia pełnomocnictw np. do wykonywania prawa głosu z zastawionych udziałów/akcji oraz pełnomocnictw do dysponowania środkami zgromadzonymi na zastawionych rachunkach bankowych. Pełnomocnictwa te stanowią odrębne zabezpieczenia i nie mogą zostać odwołane przez zastawcę w okresie finansowania.
Hipoteka
Hipoteka jest ograniczonym prawem rzeczowym ustanawianym na nieruchomościach, służącym zabezpieczeniu wierzytelności. Powstaje ona z chwilą wpisu do księgi wieczystej prowadzonej przez sąd. Księgi wieczyste są dostępne on-line, dzięki czemu każdy potencjalny nabywca nieruchomości może sprawdzić czy nie jest ona obciążona. Hipoteka zapewnia wierzycielowi pierwszeństwo zaspokojenia jego roszczeń kredytowych z obciążonej nieruchomości (również w przypadku upadłości kredytobiorcy).
Cesja
Popularnym zabezpieczeniem umów kredytu jest cesja wierzytelności. Polega ona na przeniesieniu na bank wierzytelności pieniężnych przysługujących kredytobiorcy (spółkom z jego grupy) względem osób trzecich. Najczęściej chodzi o wierzytelności z tytułu umów handlowych i/lub z umów ubezpieczenia.
Umowy cesji przewidują zazwyczaj, iż do momentu naruszenia umowy kredytowej wszelkie kwoty z tytułu przelanych wierzytelności są płatne bezpośrednio na rzecz cedenta (kredytobiorcy). Dopiero w przypadku braku spłaty finansowania w terminie i otrzymania tzw. Default Notice dłużnik przelanej wierzytelności (t.j. kontrahent kredytobiorcy) ma obowiązek wszelkie płatności dokonywać bezpośrednio na rzecz cesjonariusza (banku).
Poręczenie
Przez umowę poręczenia poręczyciel zobowiązuje się względem wierzyciela do wykonania zobowiązania na wypadek, gdyby dłużnik główny (kredytobiorca) tego zobowiązania nie wykonał. Zobowiązanie poręczyciela zwykle obejmuje obowiązek zapłaty wszelkich kwot wynikających z umowy kredytowej (kwoty głównej, odsetek, kosztów i opłat dodatkowych itp.). W praktyce finansowania korporacyjnego poręczenie najczęściej stosowane jest przy finansowaniu grup kapitałowych – w roli poręczycieli występują wówczas spółki z grupy kredytobiorcy.
Dobrowolne poddanie się egzekucji (tzw. „klauzula 777”)
Notarialne oświadczenie o dobrowolnym poddaniu się egzekucji w trybie art. 777 polskiego Kodeksu Postępowania Cywilnego obejmuje oświadczenie dłużnika (kredytobiorcy / poręczyciela), iż dobrowolnie poddaje się on egzekucji na rzecz oznaczonego wierzyciela (np. banku finansującego) bezpośrednio z aktu notarialnego. Oznacza to, że uprawniony z aktu notarialnego (bank) w przypadku braku spłaty kredytu może rozpoczęć przymusową egzekucję wierzytelności bez konieczności prowadzenia długotrwałego postępowania sądowego. Rozpoczęcie egzekucji wymaga jedynie uzyskania tzw. klauzuli wykonalności nadawanej przez sąd. Nadając klauzulę wykonalności sąd bada tylko czy zostały spełnione warunki formalne (nie rozstrzyga meritum sprawy, nie prowadzi postępowania dowodowego itp.), co sprawia, że postępowanie takie jest zazwyczaj krótkie.
Umowa podporządkowania wierzytelności
Przy finansowaniu korporacyjnym, stronami umowy podporządkowania są zwykle bank (wierzyciel uprzywilejowany), kredytobiorca (dłużnik podporządkowany) oraz podmioty z grupy kapitałowej kredytobiorcy (wierzyciele podporządkowani).
W umowie tej wierzyciele podporządkowani (spółki z grupy kredytobiorcy) zobowiązują się względem banku do zaniechania żądania od kredytobiorcy zapłaty jakichkolwiek kwot pieniężnych z określonych tytułów (wierzytelności podporządkowane), zanim nie zostanie spłacony kredyt (wierzytelności uprzywilejowane). W praktyce oznacza to, że do dnia całkowitej spłaty kredytu spłata długu kredytobiorcy względem innych określonych podmiotów grupy jest zawieszona.
Autorzy:
- Marcin Wojtasik
- Marcin Iwaniak
Przejdź do publikacji
